Aardwarmte

De Nederlandse ondergrond speelt een belangrijke rol bij de energietransitie. Diep in de bodem is warm water aanwezig dat is opgeslagen in (poreuze) zand- en gesteentelagen. Deze vorm van energie noemen we aardwarmte of geothermie.

Aardwarmte: wat kunnen we ermee?

Aardwarmte is een duurzaam en betrouwbaar alternatief voor aardgas in de gebouwde omgeving, de glastuinbouw en de (lichte) industrie. Nederland heeft enige ervaring met de winning van aardwarmte uit de ondiepe bodem en lagen tot 3.000 meter.

Voor de ontwikkeling van aardwarmte kijken we goed naar projecten in de glastuinbouw. Daar winnen en gebruiken ze al tijden succesvol aardwarmte. Daarnaast leren we van de ervaringen met aardwarmte in andere landen. Die inzichten wijzen erop dat aardwarmte kansrijk is voor gebruik in grotere Nederlandse woonwijken. Om aardwarmte op de juiste plek te brengen is een warmtenet nodig. Ook andere bronnen zoals biomassa, restwarmte en warmtepompen, kunnen warmte leveren aan dit netwerk.

De rol van EBN in aardwarmteprojecten

Samen met anderen willen we zorgen dat warmte beschikbaar en betaalbaar is. Nu en in de toekomst. De toekomst van een duurzame energievoorziening rust voor een belangrijk deel op de waarde en kennis van onze Nederlandse ondergrond. Met onze kennis en expertise van de ondergrond verkennen we hoe we zo doordacht en duurzaam mogelijk gebruik kunnen maken van de diep in de aarde gelegen warmtereservoirs. We zijn erop gericht de ontwikkeling van aardwarmte te versterken en waar mogelijk processen te versnellen.

In maart 2019 heeft de minister van Economische Zaken en Klimaat aan EBN het mandaat gegeven om deel te gaan nemen in aardwarmteprojecten. De minister zal verplichte deelname van EBN  in aardwarmteprojecten vastleggen via een wijziging van de Mijnbouwwet. Deze wijziging zal er op z’n vroegst in medio 2020 zijn. Tot die tijd is deelname van EBN mogelijk op vrijwillige basis, waarbij de initiatiefnemer EBN kan vragen deel te nemen.

Samenwerking in de aardwarmtesector

  • Samen met partners ontwikkelden we het Masterplan Aardwarmte in Nederland. Met de masterplanpartners en de (aard)warmtesector werken we nu in zes verschillende thema’s aan onze ambitie: het verduurzamen van de warmtevoorziening.
  • Samen met TNO brengen we de Nederlandse ondergrond gestructureerd in beeld om de potentie van aardwarmte vast te stellen op plekken waar we nog weinig van de ondergrond weten. Dit project voeren we uit in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat onder de naam SCAN (Seismische Campagne Aardwarmte).
  • Samenwerking zie je ook terug in de manier waarop we met Stichting Platform Geothermie, DAGO en Stichting Warmtenetwerk optrekken en met provincies en gemeenten praten over de potentie en ontwikkeling van aardwarmte in hun regio.

Veelgestelde vragen over EBN en aardwarmte

Waarom besluit de minister om EBN deel te laten nemen in aardwarmteprojecten?

Klimaatverandering vergt van de overheid, marktpartijen en de maatschappij een grote inspanning om de warmtevoorziening te verduurzamen. Aardwarmte (oftewel geothermie) is mogelijk een omvangrijke duurzame warmtebron. Op dit moment ontbreekt nog een volwassen markt om de toepassing ervan snel genoeg op te schalen. Hier ligt naar het oordeel van het Kabinet een publieke taak voor EBN.

EBN is opgericht om als staatsbedrijf de maatschappelijke en economische belangen in de Nederlandse ondergrond te behartigen. EBN heeft ruime ervaring opgedaan met ondernemen in de ondergrond. Met deelname in de ontwikkeling van aardwarmte kan EBN deze geïntegreerde kennis en expertise blijven inzetten. Met planmatig, doelmatig en duurzaam beheer van de ondergrond beoogt EBN samen met haar (operating) partners de risico’s van aardwarmteprojecten voor mens, milieu en natuur te verkleinen en de kosten te laten dalen.

Deelname van EBN is een van de versterkings- en versnellingsopties voor de ontwikkeling van de aardwarmtesector die de minister heeft aangekondigd in de beleidsbrief van 8 februari 2018.

Waarom besluit de minister om EBN deel te laten nemen in alle aardwarmteprojecten?

Om continuïteit van kennis en ervaring, en kennisdeling voor de sector te borgen, vindt de minister het belangrijk dat EBN de mogelijkheid krijgt in alle aardwarmteprojecten deel te nemen. Hiermee wordt een negatieve risicoselectie voorkomen: het is niet wenselijk dat de meest rendabele projecten of projecten die juist de meeste baat hebben bij extra aandacht voor risicomanagement niet voor deelname kiezen.

Door EBN in alle projecten deel te laten nemen kan zij haar geïntegreerde kennis en expertise uit eerdere ondergrondprojecten delen en blijvend inzetten voor de optimale ontwikkeling van de Nederlandse ondergrond. Met planmatig, doelmatig en duurzaam beheer van de ondergrond beoogt EBN samen met haar (operating) partners de risico’s van aardwarmteprojecten voor mens, milieu en natuur te verkleinen en de kosten te laten dalen.

De minister zal verplichte deelname van EBN vastleggen via een wijziging van de Mijnbouwwet. Deze wijziging zal er op z’n vroegst in medio 2020 zijn. Tot die tijd is deelname van EBN mogelijk op vrijwillige basis, waarbij de initiatiefnemer EBN kan vragen deel te nemen.

Vanaf welk moment in de ontwikkeling van een aardwarmteproject zal EBN gaan deelnemen?

Het is voorzien dat EBN gaat deelnemen zodra de opsporingsvergunning is verleend. EBN kan dus al deelnemen in de fase van opsporing en projectontwikkeling.

Bij aardwarmteprojecten is de inbreng van kennis en ervaring in de opsporingsfase (onder meer bij het boren) van belang. Vooral in deze fase kan deelname door EBN leiden tot betere keuzes en verlaging van risico’s die zich voor zouden kunnen doen gedurende de gehele looptijd van een aardwarmteproject. Vroegtijdige samenwerking met de operators leidt ertoe dat de bestaande kennis en expertise eerder en breder kan worden gedeeld. Het publieke belang van planmatig, doelmatig en duurzaam gebruik van de ondergrond, wordt ook met het oog op de toekomst hiermee vroegtijdig geborgd.

Wat zijn de uitgangspunten voor deelname die EBN hanteert?

EBN neemt net als haar mede investerende partners deel voor eigen rekening en risico. Net als voor haar partners, gaat het EBN om het ontwikkelen van veilige, verantwoorde en economisch rendabele projecten. Hierbij beoogt EBN mede vorm te geven aan de versterking en versnelling van de sector, en ook het optimaal en duurzame gebruik van de publieke ondergrond.

Deze vorm van risicodragende deelname is vergelijkbaar met de wijze waarop EBN nu deelneemt in haar olie- en gasprojecten.