Wat is Hoge Temperatuur Opslag (HTO)?
Hoge temperatuur opslag, oftewel HTO, is een vorm van energieopslag waarbij “overtollige” warmte in de ondiepe ondergrond wordt opgeslagen. Deze warmte kan bijvoorbeeld afkomstig zijn uit bronnen die het hele jaar warmte leveren zoals aardwarmte of industriële restwarmte. De warmte wordt opgeslagen in waterdoorlatende zandsteenlagen in de ondergrond, momenteel tot een diepte van ongeveer 500 meter. Daarmee is HTO een zogenaamd ‘Open Bodemenergiesysteem’ net zoals bijvoorbeeld een Warmte Koude Opslag (WKO).
HTO is internationaal bekend onder de naam ‘High Temperature Aquifer Thermal Energy Storage’ oftewel ‘HT-ATES’. HTO onderscheidt zich van andere vormen van ondergrondse warmteopslag door de hogere temperaturen (25-90 °C). Daarnaast kunnen grotere hoeveelheden warmte worden opgeslagen. In de HTO in Middenmeer, op dit moment de enige operationele HTO in Nederland, kan tot wel 28.000 MWh per jaar opgeslagen worden. Dit is gelijk aan de gemiddelde warmtevraag van ongeveer 2400 huishoudens per jaar.
Waarom HTO toepassen in een aardwarmte-project?
Een aardwarmtebron kan in de zomer meer warmte produceren dan dat er vraag is. De “overtollige” warmte kan op dat moment in ondiepere lagen in (de buurt van) dezelfde bron worden opgeslagen in een HTO-systeem. In de winter wordt deze warmte gebruikt op dagen dat de warmtevraag hoger ligt dan wat de aardwarmtebron maximaal aan warmte kan produceren. Hiermee vergroot een HTO-systeem de potentie van de inzet van de geboorde aardwarmtebron. Tevens is er minder bijstook van bijvoorbeeld aardgas nodig in de winter, waardoor het warmtenet als geheel duurzamer wordt.
Wat zijn de ontwikkelingen rondom HTO?
EBN is betrokken bij het collectief WarmingUP dat onder andere de mogelijkheden van hoge temperatuur opslag (HTO) onderzoekt. Een van de doelen van WarmingUP is dat ondergrondse warmteopslag na 2025 als bewezen techniek kan worden toegepast. In dit kader zijn er op verschillende locaties een twintigtal quickscans naar de haalbaarheid van HTO-projecten uitgevoerd. Dit is gevolgd door een verdiepende verkenning voor een zevental projecten die geresulteerd hebben in drie proefboringen en testen in; Rotterdam-Nesselande, Leeuwarden en Delft.
De activiteiten van WarmingUP hebben een vervolg gekregen in WarmingUp GOO. Met de opgedane kennis wordt opnieuw een aantal verkenningen uitgevoerd met tevens een proefboring op de meest kansrijke locatie. Ook wordt er binnen dit project voor verschillende locaties gewerkt aan het ontwerp van de HTO. Binnen de projecten NieuweWarmteNu! en Push-IT wordt vervolgens gewerkt aan de realisatie van pilots. Waaronder een HTO in Delft, waarvoor eind 2025 een investeringsbesluit is genomen.
Hoe is EBN betrokken bij HTO?
In 2022 heeft EBN voor een tweetal locaties onderzocht of het mogelijk en rendabel is om hoge temperatuur warmte in een HTO op te slaan. Uit deze evaluatie is o.a. een ondergrond reservoir model voortgekomen. Met dit model werd de efficiëntie van een HTO berekend voor verschillende warmtevraag- en aanbodprofielen. Uit de evaluatie bleek dat de overschotten uit de zomer en de tekorten in de winter redelijk moeten matchen en groot genoeg moeten zijn om de investeringen te kunnen dragen. Deze locaties zijn ook geëvalueerd met de WarmingUp Design Toolkit, wat nuttige input opgeleverd heeft om deze tool nog verder te ontwikkelen.
EBN heeft samen met TNO de studie ‘Ondergrondse Energieopslag in Nederland 2030-2050; Technische evaluatie van vraag en aanbod’ uitgevoerd in 2021. Hierbij is niet alleen gekeken naar de vraag naar gas en waterstof opslag maar ook naar de vraag naar warmteopslag.Daarnaast heeft EBN samen met IF Technologies de studie ‘Potentiestudie Hoge Temperatuur Opslag (HTO) RES Rotterdam Den Haag & Leidse Regio’uitgevoerd in 2023.
Verder heeft EBN deelgenomen aan de twee proefboringen in Leeuwarden in Delft en extra onderzoek in de proefboring in Rotterdam-Nesselande ondersteunt. Op beide locaties met EBN deelname, is de ondergrond geschikt bevonden. Medio 2026 zullen de putten voor de HTO in Delft geboord worden. Tevens worden de bovengrondse installaties gerealiseerd en naar verwachting eind 2026/ begin 2027 in gebruik genomen. Dit project is mede mogelijk gemaakt door het onderzoeksproject Push-IT. Daarnaast bekijkt EBN met partners of in andere aardwarmteprojecten met betrokkenheid van EBN kansen zijn voor de toepassing van HTO.
