Wat zijn de voordelen en uitdagingen van CO₂-opslag?
CO2-afvang en -opslag, ook wel Carbon Capture and Storage (CCS), is een belangrijk middel op weg naar een klimaatneutraal Nederland in 2050. Door CO2 uit industriële processen af te vangen en veilig onder de zeebodem op te slaan, helpt CCS de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en klimaatdoelen te halen. Tegelijkertijd brengt de uitbreiding van de opslagcapaciteit, zoals afgesproken binnen de EU, verschillende uitdagingen met zich mee.
CO2-opslag: wat is het en waarom is het belangrijk?
Carbon Capture and Storage (CCS) bestaat uit drie stappen:
- Afvang: CO2 wordt afgevangen bij industriële processen, zoals bij de productie van staal of cement, maar ook van blauwe waterstof of elektriciteit
- Transport: de CO2 wordt via pijpleidingen of schepen vervoerd
- Opslag: de CO2 wordt geïnjecteerd en opgeslagen in uitgeproduceerde gasvelden, kilometersdiep onder de Noordzee.
Vooral in sectoren waar CO2-uitstoot moeilijk te voorkomen is, zoals de zware industrie, levert CCS een belangrijke bijdrage aan emissiereductie. Daarmee vult CCS andere klimaatmaatregelen aan, zoals energiebesparing en duurzame energieopwekking.
Voordelen van CO2-opslag
De energietransitie vraagt om een combinatie van oplossingen, zoals de transitie naar duurzame energiebronnen, energiebesparing en hergebruik van materialen. Afvang, transport en opslag van CO2 (CCS) is een belangrijke aanvullende maatregel, met name voor energie-intensieve sectoren die voor 2030 nog niet (volledig) kunnen overschakelen op duurzame productiemethoden. Verschillende studies laten zien dat CCS de snelste, meest haalbare en meest kosteneffectieve methode is om CO2-uitstoot op grote schaal te reduceren.
Voor de opslag van CO2wordt zo veel als mogelijk gebruikgemaakt van bestaande infrastructuur, zoals uitgeproduceerde gasvelden, kilometersdiep onder de Noordzee. Deze uitgeproduceerde velden hebben miljoenen jaren gas veilig vastgehouden en zijn daardoor ook goed geschikt voor het veilig opslaan van CO2.
De technologie die is ontwikkeld voor afvang en transport van CO2 kan dienen als facilitator van de blauwe waterstofeconomie, als opmaat naar het hergebruik van koolstof (Carbon Capture and Utilisation, CCU) en voor het verwijderen van in de atmosfeer aanwezige CO2 (Carbon Dioxide Removal /CDR). Lees meer over de verschillende vormen van industrieel koolstofbeheer.
Uitdagingen van CO2-opslag
Om CCS te realiseren, is een volledig nieuwe waardeketen nodig, inclusief nieuwe verdienmodellen, risicoverdelingen, regelgeving en financiële mechanismen. Dit alles is nog in ontwikkeling, wat onzekerheid creëert voor bedrijven die CO2 uitstoten en die CO2 willen opslaan. Tegelijkertijd is vroegtijdige deelname van deze bedrijven belangrijk om meer inzicht te krijgen in zaken als toekomstige opslagcapaciteit en kosten.
Dit vraagt om goede publiek-private samenwerkingen, zoals, met name in de opstartfase, extra steun van overheden, een eerlijke verdeling van de risico’s tussen publieke en private partijen en een Europees raamwerk dat schaal, regelgeving en samenwerking mogelijk maakt.
Afvang, transport en opslag van CO2 vormen samen één waardeketen. Een CO20molecuul maakt uiteindelijk één “reis” vanaf het bedrijf waar het is uitgestoten (de emitter) naar de locatie waar het wordt opgeslagen. Toch bestaat de CCS-keten nog veelal uit verschillende onderdelen die afzonderlijk worden georganiseerd. De technologie is beschikbaar en werkt, betere samenwerking is nodig om echt op te kunnen schalen.
De Europese Unie heeft zich, net als Nederland, tot doel gesteld om in 2050 volledig klimaatneutraal te zijn. Om deze doelstellingen te kunnen behalen, is samenwerking binnen Europa noodzakelijk, ook op het gebied van CCS. Door de ligging aan de Noordzee, is Nederland bij uitstek geschikt om CO2 uit Noordwest-Europa te transporteren en veilig op te slaan in uitgeproduceerde velden onder de Noordzee. Daarvoor is de ontwikkeling van een breder CO2-netwerk nodig. EBN werkt samen met haar partners bijvoorbeeld al aan de ontwikkeling van een cross-border netwerk tussen Nederland en Duitsland.
CO2-opslag en klimaatdoelen
CCS is een essentiële techniek in het behalen van de klimaatdoelen en daarmee een belangrijke aanvullende schakel in de energietransitie, met name voor energie-intensieve sectoren die nog niet (volledig) kunnen overschakelen op duurzame productiemethoden. Tegelijkertijd vraagt CCS om verdere opschaling, samenwerking en duidelijke randvoorwaarden. Door nu te investeren, kan CO2-opslag een wezenlijke bijdrage leveren aan een klimaatneutrale economie.
De rol van EBN
Als adviseur voor het ministerie van Economische Zaken en Klimaat speelt EBN een belangrijke rol in de ontwikkeling van schaalbare CCS-oplossingen en draagt EBN verantwoordelijkheid voor het bredere maatschappelijke belang. Dat betekent: zorgen dat nieuwe systemen veilig zijn, schaalbaar en ontworpen voor de lange termijn, maar ook het borgen van een goede samenwerking tussen publieke en private bedrijven en de verdere ontwikkeling van de keten. Daarnaast draagt EBN bij aan de ontwikkeling van transportinfrastructuur en zorgen wij dat verschillende schakels in de CO2-transport en -opslagketen goed op elkaar aansluiten.