Gerichte financiële instrumenten kunnen geothermieprojecten sneller financierbaar maken

Hoge ontwikkelkosten en onzekerheid in de vroege ontwikkelfase vormen een hardnekkig financieringsknelpunt voor geothermieprojecten. Invest-NL, Energie Beheer Nederland (EBN) en Geothermie Nederland hebben daarom Fakton Energy gevraagd te onderzoeken welke financiële instrumenten dit knelpunt kunnen verkleinen. Het gezamenlijke onderzoek beschrijft vier instrumenten die risico’s beter beheersbaar maken, waardoor private financiers eerder kunnen instappen.

Ontwikkelaars van geothermieprojecten moeten al vroeg grote investeringen doen, terwijl pas na de boring duidelijk wordt hoeveel warmte een bron daadwerkelijk kan leveren. Financiers stappen meestal pas in wanneer de bron succesvol is aangetoond, vergunningen zijn verleend en er voldoende zekerheid is over de afzet van warmte. Hierdoor dragen ontwikkelaars langdurig het volledige projectrisico. Ook blijft hun eigen vermogen lang vastliggen in een beperkt aantal projecten, waardoor zij minder ruimte hebben om nieuwe projecten te starten.

Een betere financierbaarheid is nodig, juist omdat geothermie belangrijk is voor een duurzaam en weerbaar energiesysteem. Als lokale, duurzame warmtebron kan geothermie bijdragen aan minder afhankelijkheid van fossiele energie-importen en internationale energie- en grondstoffenmarkten. Geothermie levert bovendien continu warmte, onafhankelijk van zon, wind of weersomstandigheden. Dat maakt aardwarmte een belangrijk onderdeel van de duurzame bronnenmix van de toekomst.

Vier knelpunten remmen de ontwikkeling

De gezamenlijke analyse laat zien dat hoge ontwikkelkosten, onzekerheid in de vroege projectfase en beperkte financieringsmogelijkheden de opschaling van geothermie in Nederland vertragen. Uit gesprekken met ontwikkelaars, financiers, publieke instellingen en internationale experts komen vier dominante knelpunten naar voren:

• onvoldoende effectieve instrumenten om geologisch risico en vollooprisico af te dekken;
• hoog kapitaalbeslag in de ontwikkelfase;
• onzekerheid over warmtevraag en afzet;
• complexe en langdurige vergunningstrajecten.

De risico-rendementsverhouding in de ontwikkelfase is uit balans. Ontwikkelaars moeten veel kapitaal investeren, terwijl private financiers vaak pas later kunnen instappen. Gerichte financiële instrumenten kunnen helpen om dat gat te overbruggen.

Publieke middelen als hefboom voor private investeringen

Een belangrijk uitgangspunt van de analyse is dat publieke middelen vooral effectief zijn wanneer ze gericht risico’s verlagen en privaat kapitaal mobiliseren. Zo kunnen publieke middelen doelmatig worden ingezet om financieringsknelpunten weg te nemen en kansrijke projecten verder te brengen. Succesvolle voorbeelden in Frankrijk en Duitsland laten zien dat geothermie sterk kan groeien wanneer financiële instrumenten worden gecombineerd.

Invest-NL, EBN en Geothermie Nederland wijzen op een samenhangend pakket van financiële instrumenten en beleidsmaatregelen om het financieringsknelpunt structureel op te lossen. De basis daarvoor is een herijkte RNES-regeling naar Frans of Duits voorbeeld, aangevuld met maatregelen voor de ontwikkel-, boor- en realisatiefase. Denk aan:

• een gedeeltelijke CAPEX-subsidie voor de boor- en realisatiefase;
• uitbreiding van de Garantieregeling Warmtenetten voor de geothermiebron, of een publiek-privaat fonds voor ontwikkelleningen;
• het gericht verkleinen van geologische risico’s in kansrijke gebieden via het play-opener-principe;
• het bundelen van projecten om ontwikkelrisico’s te spreiden via een Green Deal-structuur.

Daarnaast vraagt de opschaling van geothermie om betere ondergronddata, sterkere samenwerking in de warmteketen en voorspelbaardere vergunningprocedures.

Breder perspectief

Het rapport laat zien hoe publieke en private partijen samen een veelvoorkomend financieringsknelpunt kunnen doorbreken. Door ontwikkelrisico’s beter beheersbaar te maken, kunnen private financiers eerder instappen en komen kansrijke projecten sneller van de grond.

Daarmee biedt de analyse perspectief voor de verdere ontwikkeling van geothermie én voor andere innovatieve energieprojecten die bijdragen aan een concurrerend, duurzaam en minder importafhankelijk energiesysteem.